το πλαίσιο της Εβδομάδας Ευαισθητοποίησης για τις Διατροφικές Διαταραχές, όπως έχει αναδειχθεί διεθνώς από οργανισμούς όπως η National Eating Disorders Association, είναι ουσιώδες να καταστεί σαφές ότι η πρόληψη ξεκινά από την πρώιμη αναγνώριση τέτοιων φαινομενικά «μικρών» δυσκολιών, διότι ένα παιδί που σήμερα τρώει εξαιρετικά περιορισμένο ρεπερτόριο χωρίς υποστήριξη μπορεί αύριο να αναπτύξει παγιωμένα μοτίβα αποφυγής με ευρύτερες συνέπειες στη σωματική και ψυχική υγεία.
Η κατανόηση των δυσκολιών σίτισης στα μικρά παιδιά οφείλει να ξεκινά πάντοτε από μια ολοκληρωμένη αναπτυξιολογική εκτίμηση, διότι αυτό που επιφανειακά φαίνεται ως «άρνηση να φάει» μπορεί στην πραγματικότητα να αντανακλά μια βαθύτερη δυσκολία στην αισθητηριακή επεξεργασία, στον στοματοκινητικό συντονισμό ή στη συναισθηματική ρύθμιση. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι ένα παιδί αρνείται πεισματικά κάθε τροφή που δεν είναι αλεσμένη μπορεί να σημαίνει ότι δεν κατάφερε να κατακτήσει επαρκώς τη μάσηση ή ότι δυσκολεύεται να διαχειριστεί κομματάκια στο στόμα. Στις περιπτώσεις αυτές, η πίεση προς το παιδί να φάει, απλώς καθησυχάζοντάς το λεκτικά, όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά εντείνει το άγχος και την άρνηση. Επομένως, μια εξειδικευμένη αξιολόγηση μπορεί να αναδείξει συγκεκριμένη δεξιότητα που χρειάζεται ενίσχυση στο παιδί.
Συχνά οι γονείς περιγράφουν ότι το παιδί τους «τρώει μόνο μακαρόνια και πατάτες» ή «δέχεται αποκλειστικά τρεις συγκεκριμένες τροφές», και ένα πρακτικό παράδειγμα είναι το παιδί που αποδέχεται μόνο λευκές, μαλακές τροφές και αποσύρεται έντονα όταν δει κάτι πράσινο στο πιάτο του. Σε αυτήν την περίπτωση δεν πρόκειται απαραιτήτως για ιδιοτροπία, αλλά πιθανώς για αισθητηριακή επιλεκτικότητα, που σημαίνει ότι το χρώμα, η υφή ή η οσμή βιώνονται από το παιδί ως υπερβολικά έντονες, γεγονός που απαιτεί σταδιακή, δομημένη έκθεση και όχι αιφνίδια επιβολή «θα το φας και τέλος».
Άλλοτε η δυσκολία εκδηλώνεται ως έντονη συναισθηματική φόρτιση στο τραπέζι, όπως όταν ένα παιδί ξεσπά σε κλάματα μόλις ξεκινήσει το γεύμα ή πετάει το κουτάλι κάτω επανειλημμένα. Επίσης, ψυχολογικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν παιδιά που μόλις ξεκίνησαν παιδικό σταθμό και παράλληλα άρχισαν να μειώνουν αισθητά την πρόσληψη τροφής. Σε αυτές τις περιπτώσεις η σίτιση μπορεί να λειτουργεί ως πεδίο έκφρασης άγχους αποχωρισμού ή ανάγκης ελέγχου λόγω αυξημένου στρες στο νέο σχολικό περιβάλλον.
Οι παραπάνω καταστάσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με εξειδικευμένο και επιστημονικό τρόπο. Αρχικά είναι απαραίτητη η αναπτυξιολογική εκτίμηση από ειδικό παιδίατρο αναπτυξιολόγο, ο οποίος μπορεί να διακρίνει αν πρόκειται για παροδική αντίδραση σε μετάβαση ή για ευρύτερη δυσκολία ρύθμισης. Ο γιατρός έπειτα, εφόσον κρίνει ότι χρειάζεται, προτείνει πρόγραμμα αποκατάστασης σίτισης. Την ειδική θεραπεία αυτή αναλαμβάνει ειδικός θεραπευτής (λογοθεραπευτής ή εργοθεραπευτής) με εκπαίδευση στη συγκεκριμένη παρέμβαση. Μέσω αυτού του προγράμματος μπορεί να δουλευτεί συστηματικά η ενδυνάμωση των στοματοκινητικών δεξιοτήτων με ειδικές ασκήσεις και σταδιακή εισαγωγή πιο απαιτητικών υφών, ενώ παράλληλα ο γονέας εκπαιδεύεται ώστε να εφαρμόζει τις ίδιες στρατηγικές στο σπίτι χωρίς πίεση ή εκφοβισμό προς το παιδί.
Αντίστοιχα, σε περιπτώσεις όπου το παιδί αποσύρεται έντονα όταν αγγίζει παχύρρευστες ή υγρές υφές, όπως πουρές ή σάλτσα, ένας εργοθεραπευτής με εξειδίκευση στη σίτιση μπορεί να δουλέψει πάνω στην αισθητηριακή απευαισθητοποίηση, ξεκινώντας ίσως από παιχνίδι με υλικά παρόμοιας υφής εκτός γεύματος και προχωρώντας σταδιακά στην ανοχή στο πιάτο, ώστε το παιδί να εξοικειωθεί και να νιώσει ασφάλεια. Ουσιαστικά αυτό σημαίνει ότι η πρόοδος για το παιδί στον τομέα αυτό δεν φαίνεται μόνο στο αν «έφαγε ή όχι», αλλά στο ότι «άγγιξε», «μύρισε», «δοκίμασε ελάχιστα» χωρίς να δείξει έντονη αποδιοργάνωση.
Επιπλέον, όταν ένα παιδί χρειάζεται πάνω από μία ώρα για να ολοκληρώσει ένα γεύμα και οι γονείς προσπαθούν με τραγούδια και βίντεο να το πείσουν να φάει, η αποκατάσταση στοχεύει στη δομή και στα σαφή όρια, όπως για παράδειγμα ορισμός συγκεκριμένης διάρκειας γεύματος με ήρεμη παρουσία και χωρίς περισπασμούς, ώστε το παιδί να επανασυνδεθεί με τα σήματα πείνας και κορεσμού και να μειωθεί η εξάρτησή του από εξωτερικά ερεθίσματα (οθόνες ή άλλα παιχνίδια). Καθοριστικό είναι επίσης να αναγνωριστεί ότι η παρέμβαση δεν αφορά μόνο το παιδί αλλά και το οικογενειακό κλίμα, διότι όταν το τραπέζι έχει μετατραπεί σε καθημερινό πεδίο σύγκρουσης, ακόμη και μια μικρή βελτίωση στη στάση των γονέων, όπως, λόγου χάρη, η αποφυγή σχολίων τύπου «αν δεν φας, δεν θα μεγαλώσεις», μπορεί να μειώσει σημαντικά το άγχος και να επιτρέψει στο παιδί να προσεγγίσει το φαγητό με λιγότερη αμυντικότητα.
Άρα για τις οικογένειες που αντιμετωπίζουν μια ή περισσότερες από τις καταστάσεις που περιγράψαμε, η σωστή αφετηρία είναι η αναπτυξιολογική εκτίμηση και, εφόσον τεκμηριωθεί ανάγκη, η ένταξη σε εξειδικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης σίτισης, με στόχο όχι απλώς να «φάει περισσότερο», αλλά να αναπτύξει μια ασφαλή, λειτουργική και υγιή σχέση με την τροφή.
Στο κέντρο Προνόηση ο συνεργάτης του κέντρου, παιδίατρος-αναπτυξιολόγος, κος Παναγιώτης Μπότης μπορεί να διαγνώσει δυσκολίες σίτισης σε παιδιά έως και 7 χρονών και να καθοδηγήσει την ομάδα των ειδικών θεραπευτών για την καλύτερη θεραπευτική εξέλιξη του παιδιού.






