Loading ...
ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΦΟΠΛΙΣΤΙΚΗ ΕΙΛΙΚΡΙΝΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

 Κατερίνα Πολυχρονοπούλου, MSc, 

Υπεύθυνη Διεπιστημονικού Κέντρου «Προνόηση» 

Ο Hugo Horiot γεννήθηκε το 1982, διαγνώστηκε με αυτισμό και στην ηλικία των 3 ετών ήταν πολύ κοντά στο ενδεχόμενο του εγκλεισμού. Μίλησε στα 6 του χρόνια και μεγαλώνοντας τον κέρδισαν οι τέχνες, η συγγραφή και το θέατρο. Έγινε ηθοποιός, συγγραφέας και λέκτορας. Το 2013 εκδίδεται το αυτοβιογραφικό του αφήγημά «Ο αυτοκράτορας είμαι εγώ» το οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Μάλιστα έχει τιμηθεί και με το βραβείο Prix Paroles de patients (2013). Το βιβλίο του Horiot κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Στίξις, σε μετάφραση Ειρήνης Κωστούλα-Αργυρού. 

Η αμεσότητα της γραφής του Horiot μάς βάζει μέσα στα βάθη της σκέψης του από την εποχή που ήταν πολύ μικρός. Διαβάζοντας ζούμε ό,τι έζησε και βιώνουμε την πορεία των αλλαγών στα συναισθήματά του, στην αντίληψη για τον εαυτό του και τους άλλους. Οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις απουσιάζουν σε αρκετά σημεία των κειμένων του, φαινόμενο που συναντάμε στο λόγο, στη σκέψη και στη γραφή των παιδιών με αυτισμό. Δεν καλύπτει την σκληρή του υποκειμενικότητα, δεν αποσιωπά τις απόψεις του και δεν κρύβεται πίσω από πολιτικές ορθότητες για τη διαφορετικότητα. 

Δεν ενεργούμαι. Όταν πρέπει να κάνω τα κακά μου, δεν σφίγγομαι. Θα ήθελα τα κακά μου να πέφτουν από μόνα τους. Όταν σφίγγομαι, νιώθω καθαρά πως πιέζονται τα σωθηκά μου, τα έντερά μου. (…) Ίδια με τα μπαλόνια που βλέπω από καιρού εις καιρόν και που όταν σκάνε με τρομάζουν. (…) Να πώς θα καταντήσουν οι κυψελίδες μου αν σφίγγομαι πάρα πολύ δυνατά. 

Η γλαφυρότητα και η ωμότητα των διατυπώσεών του σε σύντομα κείμενα – κεφάλαια της ζωής του δεν μας αφήνουν περιθώριο να μη νιώσουμε το θυμό του, την οδύνη του, και να μην παρασυρθούμε στην ονειροπόλησή του.

Υπάρχει ένα μέρος που λέγεται ο κήπος των παιδιών. Το κτήριο καλύπτεται από ένα μεγάλο τετράγωνο, διακοσμημένο στο εσωτερικό του με τετράγωνα μοτίβα . Μέσα, ένα σωρό παιδιά κινούνται συνεχώς. (…) Οι δασκάλες που μας προσέχουν φοράνε κάτι άσχημες μπλούζες και με πιέζουν να τρώω με το ζόρι. (…) Οι δασκάλες θέλουν επίσης να κάνω ό,τι κάνουν όλοι. Για παράδειγμα, πρέπει να τραγουδάμε κουνώντας τα χέρια. Γελοίο. Δεν έχει πραγματικά κανένα νόημα. Γι’ αυτό εγώ δεν κάνω τίποτα. Το μόνο που θέλω είναι να με αφήσουν ήσυχο. Προσπαθούν συνεχώς να με κάνουν να μιλήσω. Πιστεύουν πως δεν μιλώ. Εγώ απλά δεν έχω τίποτα να τους πω. 

Από πολύ μικρός έγραφε και σχεδίαζε μανιωδώς προσπαθώντας να καταγράψει τις ιστορίες και τις ιδέες του. Ύστερα, στα προεφηβικά του χρόνια άρχισε να ενδιαφέρεται για τις ιδιαιτερότητες και την τέχνη του προφορικού λόγου. Σε αυτή την αναζήτηση και ύστερα από πολλές αποτυχίες στις δραστηριότητες και στην κοινωνικοποίησή του, ξεκίνησε να ασχολείται με το θέατρο, όπου, όπως διαβάζουμε στο βιβλίο του, βρήκε μία όαση αποδοχής και στοργής σε αντίθεση με αυτό που δεχόταν στον έξω κόσμο. 

Είμαι τώρα στο Λύκειο. Είμαι αόρατος. Μέσα μου έθαψα τα πάντα πολύ βαθιά. Τόσο βαθιά που νιώθω άδειος. Χωρίς αναμνήσεις, χωρίς ορίζοντες. Κέρδισαν. Δεν είμαι παρά ένα άδειο κέλυφος άνευ σημασίας και ενδιαφέροντος. 

Όταν παίζουμε ποδόσφαιρο κάνω πως συμμετέχω, αλλά δεν τους ξεγελάω. Εξαιτίας μου η ομάδα μου χάνει. Από έλλειψη ενδιαφέροντος. Την επόμενη, δεν προσποιούμαι άλλο: το αποδέχομαι. Αποδέχομαι πολύ απλά πως είμαι απών. 

Το θέατρο ξαναζωντανεύει μέσα μου την επιθυμία για ζωή που έχει απονεκρωθεί. 

Ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει σε συνέντευξή του στη Χρυσοξένη Προκοπάκη, που δημοσιεύτηκε στις 10 Νοεμβρίου 2021: 

«Το πλεονέκτημα της γραφής είναι ότι μπορείς να εμβαθύνεις στις σκέψεις και τις ιδέες σου χωρίς περιορισμό χρόνου ή χώρου, δίχως να σε διακόπτει κάποιος.» 

Έπειτα αντιπαραβάλλει το γραπτό λόγο με τον προφορικό όχι μόνο από τη ματιά ενός αυτιστικού παιδιού, αλλά και από αυτήν του ηθοποιού: 

«Η λεκτική επικοινωνία παραμένει συχνά μια διαδοχή παρεξηγήσεων κατά την οποία, ωστόσο, ο καθένας πιστεύει ότι κατανοεί τον άλλον…Οι χαρακτήρες σε ένα δράμα, μια τραγωδία, μια κωμωδία ή φάρσα περνούν τον χρόνο τους επικοινωνώντας μεταξύ τους πεπεισμένοι ότι κατανοούν ο ένας τον άλλον, αλλά το κοινό γνωρίζει ότι δεν υπάρχει αμοιβαία κατανόηση στα ουσιώδη.» 

Συχνά γουργουρίζει το τρυγόνι. (…) Το αγαπώ τόσο που δεν αντέχω να το ακούω. Φωνάζω κι εγώ με τη σειρά μου. Πάψε τρυγόνι! Σταμάτα να μου θυμίζεις την ανθρώπινη μοίρα μου, η φυλακή μου. (…) Περνώ τη ζωή μου με μικρά πλάσματα που κατακλύζουν τα πάντα, φωνάζουν και χειρονομούν. Δεν θέλω ούτε να τα βλέπω ούτε να τ’ ακούω. [σ.σ. εννοεί τους συμμαθητές του] 

Συγκινεί το γεγονός ότι κατά την ανάγνωση της μικρής εξομολόγησης του Horiot θα αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας, στιγμές της ζωής μας που ίσως έχουν ξεχαστεί, που μοιάζουν ή διαφέρουν, που μας είναι οικεία ή ανοίκεια από τα βιώματα του συγγραφέα, ο οποίος μας τα παραδίδει με τόση ειλικρίνεια. 

Τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού, τα οποία σήμερα αναφέρονται ως μη λεκτικά δεν υπολείπονται σε πλούτο συναισθημάτων, σε σκέψεις και συνειρμούς. Μένει να ανακαλύψουμε τους τρόπους που επιλέγουν και που μπορούν να επιστρατεύσουν για να μας δείξουν τον εαυτό τους, πώς μαθαίνουν,

πώς χαλαρώνουν, τι φοβούνται, τι τους γοητεύει και όσα άλλα αντέχουν να μοιραστούν. Για όλα αυτά που προσπαθούν με υπέρμετρη προσπάθεια να κατακτήσουν αξίζουν το σεβασμό μας, την ανοχή μας στους ρυθμούς τους και την αναγνώριση του κόπου τους. 

Ας αναλογιστούμε πόσες φορές αποζητούμε την ησυχία, τη σιωπή και τη μοναχικότητά μας, αλλά και πόσο δέος μπορούμε να νιώσουμε όταν η φύση ή ένα έργο τέχνης μάς «μιλάει» με έναν μαγικό, «μη λεκτικό» τρόπο. 

Στην ίδια συνέντευξη -που αναφέρθηκε παραπάνω- ο Horiot συμβουλεύει τα παιδιά και τους ανθρώπους στο φάσμα του αυτισμού «ότι το να μπορείς να προσαρμόζεις το περιβάλλον σου στις ιδιαιτερότητές σου, να αξιοποιείς τις δυνάμεις σου και τους τομείς ενδιαφέροντός σου είναι μια πολύ πιο σωστή κατεύθυνση, ευνοεί περισσότερο τις πιθανότητες επιτυχίας (…) την αναγνώριση και την εκτίμηση από τους ομοίους σου.» 

Πιστεύει ότι το κλειδί για την ψυχική ισορροπία είναι το να αφοσιωνόμαστε σε αυτά για τα οποία έχουμε πάθος, να τολμούμε γνήσιες σχέσεις και επαφές και να κατευθύνουμε την ενέργεια του θυμού στη δημιουργικότητα. 

Στην πορεία της καριέρας του ο συγγραφέας ένιωσε απογοητευμένος από την αντιμετώπιση του θέματος της νευροποικιλότητας από πλευράς της πολιτείας και πλέον δηλώνει ξεκάθαρα προς ενημέρωση του κοινού ότι ο αυτισμός δεν είναι αρρώστια ούτε αναπηρία (“l’autisme n’a rien d’une maladie ou d’un handicap” στο κανάλι C dans l’air). Αυτό σημαίνει ότι τα αυτιστικά άτομα δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκλείονται από τα κοινωνικά σύνολα, από τον πολιτικό και δημόσιο λόγο. Διαθέτουν επίγνωση των αναγκών τους και είναι ευτυχές το ότι τελευταία διεκδικούν ενεργά την 

αναγνώρισή τους και τη συμπερίληψή τους στην κοινωνία. 

Η ομάδα του κέντρου Προνόηση συνεργάζεται καθημερινά για την ανάδειξη της μοναδικότητας του κάθε ανθρώπου στο φάσμα του αυτισμού. Δουλεύουμε με σκοπό το άτομο να κατακτήσει τη λειτουργικότητα και την αυτονομία του, να αντιμετωπίζει τις εντάσεις και τις καταστροφικές αντιδράσεις στα συναισθήματά του, ώστε να είναι δυνατό να ζήσει, να αγαπήσει και να δημιουργήσει το δικό του ξεχωριστό αποτύπωμα στον κόσμο!