Loading ...
Διατροφή και εφηβεία: μια πολύπλοκη σχέση

Η εφηβεία αποτελεί μια περίοδο βαθιάς αναδιοργάνωσης της ταυτότητας, κατά την οποία το σώμα, η εικόνα και η ανάγκη για αποδοχή αποκτούν κεντρική θέση στην εσωτερική ζωή του παιδιού. Σε αυτή τη φάση η σχέση με το φαγητό συχνά υπερβαίνει τη βιολογική της διάσταση και μετατρέπεται σε πεδίο έκφρασης συναισθημάτων, ελέγχου και αυτο-αξιολόγησης, γεγονός που γίνεται ιδιαίτερα εμφανές όταν ο έφηβος αρχίζει να συνδέει την αξία του με τον αριθμό της ζυγαριάς ή με το πώς «γράφει» το σώμα του στις φωτογραφίες.

Συχνά οι πρώτες ενδείξεις δεν εμφανίζονται ως δραματική απώλεια βάρους αλλά ως μικρές, σταδιακές μετατοπίσεις τις οποίες μπορεί οι γονείς να αντιληφθούν εκ των υστέρων, όπως όταν το παιδί που μέχρι πρότινος καθόταν στο οικογενειακό τραπέζι αρχίζει να δηλώνει ότι έφαγε ήδη, όταν αποσύρεται στο δωμάτιό του την ώρα του φαγητού, όταν αφιερώνει υπερβολικό χρόνο μπροστά στον καθρέφτη σχολιάζοντας με αυστηρότητα την κοιλιά ή τα πόδια του, ή όταν εκφράζει φράσεις όπως «νιώθω χοντρός/ή» παρά το γεγονός ότι αντικειμενικά δεν υπάρχει αντίστοιχη μεταβολή. Σημαντικές είναι και συζητήσεις, οι επιρροές και οι δηλώσεις των παιδιών στα κοινωνικά δίκτυα, όπου παρατηρούμε ότι προβάλλονται στα παιδιά μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς τα οποία ίσως αποβούν τραυματικά για την αυτοεικόνα των εφήβων.

Άλλοτε η αλλαγή στο παιδί εκδηλώνεται μέσα από αυξημένη ενασχόληση με φαινομενικά υγιεινές επιλογές που σταδιακά μετατρέπονται σε άκαμπτους κανόνες, όπως όταν ο έφηβος αποκλείει ολόκληρες ομάδες τροφών ή σσυγκεκριμένες τροφές (κρέας, αλάτι, λιπαρές τροφές), που μετρά θερμίδες με σχολαστικότητα, που γυμνάζεται με ένταση ακόμη και όταν είναι εξαντλημένος ή άρρωστος, ή που εμφανίζει βαθιά ενοχή μετά από ένα γεύμα λέγοντας «το παράκανα, αύριο δεν θα φάω τίποτα».

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν εναλλαγές ανάμεσα σε περιορισμό και επεισόδια υπερκατανάλωσης τροφής, συνοδευόμενα από απομόνωση ή ντροπή, όπως όταν το παιδί καταναλώνει μεγάλη ποσότητα φαγητού μόνο του και έπειτα αποσύρεται συναισθηματικά ή γίνεται ευερέθιστο, ή όταν εμφανίζονται συχνές επισκέψεις στο μπάνιο αμέσως μετά το γεύμα, συμπεριφορές που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και άμεση διερεύνηση.

Όταν ένα παιδί αρχίζει να περιορίζει έντονα την τροφή ή να εκφράζει υπερβολική ανησυχία για το σώμα του, είναι κρίσιμο η συμπεριφορά να ιδωθεί ως μήνυμα και όχι ως πρόκληση ή επιφανειακή ματαιοδοξία, διότι ενδεχομένως αυτές οι πράξεις να βασίζονται σε προσωπικές πεποιθήσεις όπως «αν αδυνατίσω θα είμαι πιο αποδεκτός/ή» ή «τουλάχιστον αυτό το ελέγχω» και αυτές συχνά αφορούν μια βαθύτερη ανάγκη για σταθερότητα, αναγνώριση και αίσθηση επάρκειας μέσα σε μια περίοδο έντονων συγκρίσεων, κοινωνικής πίεσης και εσωτερικής αβεβαιότητας για τους εφήβους.

Η στάση των γονέων σε αυτό το στάδιο είναι καθοριστική, καθώς σχόλια όπως «είναι χαζομάρες, φάε κανονικά» ή «δεν έχεις τίποτα» μπορεί να ενισχύσουν την απομόνωση, ενώ μια προσέγγιση χωρίς κριτική η οποία εστιάζει στο συναίσθημα, όπως για παράδειγμα «ακούω ότι δυσκολεύεσαι πολύ με το σώμα σου τελευταία, θέλεις να μου πεις τι σε απασχολεί;» δημιουργεί προϋποθέσεις ουσιαστικού διαλόγου και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης.

Οι γονείς συχνά αναρωτιούνται ποιο είναι το όριο ανάμεσα στη φυσιολογική εφηβική ενασχόληση με την εμφάνιση και σε μια διαταραγμένη σχέση με το φαγητό, και ένα πρακτικό κριτήριο είναι η ένταση, η διάρκεια και η επίδραση στη λειτουργικότητα, δηλαδή εάν η ανησυχία για το σώμα καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της σκέψης του παιδιού, επηρεάζει τη διάθεσή του, τη σχολική του απόδοση ή τις κοινωνικές του σχέσεις, τότε η αναζήτηση καθοδήγησης δεν αποτελεί υπερβολή αλλά προληπτική φροντίδα.

Η έγκαιρη συζήτηση με έναν ειδικό επιτρέπει τη διάκριση ανάμεσα σε αναμενόμενες αναπτυξιακές μεταβολές και σε ενδείξεις που χρειάζονται συστηματικότερη παρακολούθηση, ενώ η διεπιστημονική προσέγγιση διασφαλίζει τόσο την ιατρική ασφάλεια όσο και την ψυχολογική κατανόηση του ευρύτερου πλαισίου, υποστηρίζοντας όχι μόνο τον έφηβο αλλά και την οικογένεια στη διαχείριση του άγχους και της επικοινωνίας γύρω από το φαγητό.

Με αφορμή την Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για τις Διατροφικές Διαταραχές, όπως έχει αναδειχθεί διεθνώς από οργανισμούς όπως η National Eating Disorders Association, καθίσταται αναγκαίο να ανοίξει ένας υπεύθυνος και μη στιγματιστικός διάλογος γύρω από τις δυσκολίες που μπορεί να αναδύονται στην προεφηβεία και την εφηβεία, διότι η ενημέρωση δεν στοχεύει στη δημιουργία φόβου αλλά στην ενίσχυση της παρατήρησης και της έγκαιρης παρέμβασης.

Στο κέντρο Προνόηση εξειδικευμένοι ψυχολόγοι σε συνεργασία με παιδοψυχίατρο αναλαμβάνω την αξιολόγηση και το θεραπευτικό πρόγραμμα παιδιών και εφήβων που αντιμετωπίζουν ψυχολογικές καταστάσεις που επηρεάζουν ή αφορούν τη διατροφή τους. Σε άμεση συνεργασία με τους γονείς είμαστε εδώ για να βοηθήσουμε το κάθε παιδί να αγαπήσει τη μοναδικότητά του και να ζήσει σε αρμονία με το σώμα του.